Rwa kulszowa – objawy, przyczyny i gdzie boli ból od nerwu kulszowego?

Rwa kulszowa najczęściej powoduje ból, który zaczyna się w dolnej części pleców lub pośladku i promieniuje wzdłuż nogi, czasem aż do stopy. Mogą mu towarzyszyć mrowienie, drętwienie albo osłabienie kończyny. Nie każdy ból pleców oznacza jednak rwę kulszową. Charakterystyczne są przede wszystkim objawy związane z podrażnieniem lub uciskiem struktur nerwowych w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa. Wyjaśniamy najważniejsze przyczyny i objawy rwy kulszowej, gdzie najczęściej boli i kiedy potrzebna jest konsultacja z lekarzem.

Co to jest rwa kulszowa?

Rwa kulszowa to zespół objawów związanych najczęściej z podrażnieniem lub uciskiem korzeni nerwowych w dolnej części kręgosłupa. Najbardziej charakterystyczny jest ból promieniujący do jednej kończyny dolnej. Może obejmować pośladek, udo i podudzie, a czasem sięgać aż do stopy lub palców.Problem często zaczyna się przy kręgosłupie, gdzie dochodzi do podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych. Ból może być odczuwany wzdłuż kończyny, mimo że źródło dolegliwości znajduje się wyżej. Rwa kulszowa nie oznacza też po prostu zapalenia nerwu kulszowego.Korzonkami potocznie nazywa się dolegliwości związane z podrażnieniem korzeni nerwowych. Nie jest to jednak precyzyjne rozpoznanie medyczne. Sam ból odcinka lędźwiowego nie wystarcza, aby mówić o rwie kulszowej. Znacznie bardziej charakterystyczne jest promieniowanie bólu do nogi oraz współwystępowanie objawów neurologicznych.

Szacuje się, że w ciągu życia objawy rwy kulszowej mogą wystąpić u około 13–40% osób, natomiast w ciągu roku dotyczą około 1–2% populacji.

Nerw kulszowy i korzenie nerwowe

Nerw kulszowy jest największym nerwem obwodowym człowieka. Korzenie nerwu kulszowego obejmują włókna pochodzące z poziomów L4, L5, S1, S2 i S3. Tworzą one struktury, z których powstaje nerw biegnący przez pośladek i tylną część uda, a dalej w kierunku podudzia i stopy.Podrażnienie korzenia nerwowego przy kręgosłupie może więc powodować ból odczuwany znacznie niżej, na przykład w pośladku, łydce lub stopie. Przebieg nerwu kulszowego tłumaczy, dlaczego objawy nie muszą ograniczać się do dolnej części pleców.<!--

Skąd bierze się ból nogi?

Ból nerwu kulszowego może być odczuwany w pośladku, udzie, łydce lub stopie, mimo że źródło problemu znajduje się przy kręgosłupie. Dolegliwości mogą przebiegać wzdłuż przebiegu nerwu kulszowego, gdy podrażniony lub uciśnięty zostaje jeden z korzeni nerwowych. Lokalizacja bólu zależy między innymi od tego, które struktury są zajęte.

Gdzie boli rwa kulszowa?

Rwa kulszowa najczęściej powoduje ból w pośladku i jednej nodze. Dolegliwości bólowe mogą zaczynać się w dolnej części pleców, a następnie promieniować przez tylną lub boczną część uda do łydki, stopy lub palców. Ból nie musi obejmować całej nogi ani występować jednocześnie we wszystkich tych miejscach.To, gdzie boli rwa kulszowa, zależy między innymi od tego, które korzenie nerwowe są podrażnione lub uciskane. U jednej osoby ból może skupiać się w pośladku i udzie, a u innej schodzić poniżej kolana i sięgać aż do stopy. Sam zasięg bólu nie wystarcza jednak do rozpoznania rwy kulszowej.

Typowy przebieg bólu

Ból promieniujący do nogi zwykle przebiega wzdłuż jednej strony ciała. Może obejmować kolejno:

1. Dolną część pleców lub pośladek.

2. Tylną albo boczną część uda.

3. Podudzie lub łydkę.

4. Stopę i palce.

U części osób ból zaczyna się dopiero w pośladku i nie obejmuje kręgosłupa lędźwiowego. Może również zatrzymywać się na udzie lub łydce. Charakterystyczne jest promieniowanie do kończyny dolnej, a nie konieczność występowania bólu na całej drodze od pleców do stopy.

Ból w jednej czy obu nogach?

Rwa kulszowa najczęściej powoduje objawy po jednej stronie ciała. Ból, mrowienie lub drętwienie mogą jednak występować również w obu nogach.Obustronne dolegliwości połączone z narastającym osłabieniem nóg, niedowładem lub zaburzeniami czucia wymagają szczególnej uwagi. Zwłaszcza gdy pojawiają się razem z problemami z oddawaniem moczu lub stolca, konieczna jest pilna ocena lekarska.

Jakie są objawy rwy kulszowej?

Najbardziej typowym objawem rwy kulszowej jest ból promieniujący z pośladka do nogi. Może być ostry, piekący, rwący albo przeszywający. U części osób pojawiają się również mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia i osłabienie siły mięśniowej.Objawy nie muszą występować jednocześnie ani mieć takiego samego nasilenia. U jednej osoby dominuje silny ból, u innej bardziej dokuczliwe są drętwienie lub mrowienie. Dolegliwości mogą pojawić się nagle albo narastać stopniowo.

Jak boli rwa kulszowa?

Ból bywa opisywany jako pieczenie, szarpanie, kłucie lub uczucie przypominające impuls elektryczny biegnący wzdłuż nogi. Ból nogi może być silniejszy niż ból pleców, a u części osób dolegliwości w odcinku lędźwiowym są niewielkie.Ból może nasilać się podczas ruchu, kaszlu lub kichania. Nagłe pojawienie się silnych dolegliwości bywa określane jako atak rwy kulszowej. Samo nasilenie bólu nie pozwala jednak ustalić jego przyczyny. Nawet bardzo silny ból nie świadczy sam w sobie o znacznym uszkodzeniu nerwu kulszowego.Silny ból może również zwiększać napięcie mięśni i utrudniać swobodne poruszanie się lub zmianę pozycji.

Mrowienie, drętwienie i osłabienie nogi

Podrażnienie lub ucisk korzenia nerwowego może wpływać nie tylko na odczuwanie bólu. W zajętej kończynie mogą pojawić się także:

• mrowienie,

• drętwienie nogi, stopy lub palców,

• osłabione lub zmienione czucie,

• osłabienie siły mięśniowej.

Nowe lub narastające osłabienie nogi wymaga oceny lekarskiej, zwłaszcza gdy pojawia się trudność z unoszeniem stopy, chodzeniem na piętach lub wspięciem na palce. Znaczne osłabienie mięśni może mieć charakter niedowładu i jest ważniejszym sygnałem neurologicznym niż samo nasilenie bólu.

Od czego jest rwa kulszowa?

Rwa kulszowa pojawia się najczęściej wtedy, gdy dochodzi do podrażnienia lub ucisku korzenia nerwowego w dolnej części kręgosłupa. Najczęstszą przyczyną rwy kulszowej jest przepuklina krążka międzykręgowego. Objawy mogą również wynikać ze zmian zwyrodnieniowych, zwężenia kanału kręgowego, kręgozmyku lub urazu.W większości przypadków problem nie polega na ucisku nerwu kulszowego w nodze. Źródło dolegliwości znajduje się wyżej, zwykle w obrębie odcinka lędźwiowego kręgosłupa lub na pograniczu lędźwiowo-krzyżowym. Przyczyny ucisku na nerw kulszowy poza kręgosłupem występują rzadziej, ale podrażnienie lub ucisk nerwu kulszowego w takim miejscu również może powodować ból o podobnym przebiegu.

Przepuklina krążka międzykręgowego

Krążek międzykręgowy, nazywany potocznie dyskiem, znajduje się między sąsiednimi kręgami i pomaga przenosić obciążenia działające na kręgosłup. Gdy jego fragment przemieszcza się i zaczyna drażnić lub uciskać korzeń nerwowy, ból może promieniować do nogi.Nie każda przepuklina powoduje jednak rwę kulszową. Zmiany w obrębie krążków mogą być widoczne w badaniach obrazowych również u osób bez charakterystycznych dolegliwości. Dlatego wynik badania zawsze trzeba oceniać razem z objawami i badaniem pacjenta.

Inne przyczyny rwy kulszowej

Poza przepukliną krążka międzykręgowego do ucisku lub podrażnienia korzeni nerwowych mogą prowadzić:

• zmiany zwyrodnieniowe, które zmniejszają przestrzeń dostępną dla struktur nerwowych,

• zwężenie kanału kręgowego,

• kręgozmyk, czyli przesunięcie jednego kręgu względem drugiego,

• uraz kręgosłupa lub tkanek znajdujących się w jego sąsiedztwie.

Znacznie rzadziej przyczyną są zmiany nowotworowe lub infekcje w obrębie kręgosłupa i kanału kręgowego. Takie sytuacje wymagają osobnej diagnostyki, zwłaszcza jeśli oprócz bólu występują inne niepokojące objawy.

Czynniki ryzyka

Niektóre czynniki zwiększają prawdopodobieństwo zmian w obrębie kręgosłupa i struktur nerwowych, które mogą prowadzić do rwy kulszowej. Nie są jednak bezpośrednią przyczyną bólu.Do czynników ryzyka należą przede wszystkim:

• wiek i związane z nim zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz krążków międzykręgowych,

• nadmierna masa ciała, która zwiększa obciążenie kręgosłupa,

• praca wymagająca częstego dźwigania lub wykonywania powtarzalnych skrętów tułowia,

• długotrwałe siedzenie i mała aktywność fizyczna,

• cukrzyca, która może sprzyjać uszkodzeniu nerwów.

Długie siedzenie czy jednorazowe podniesienie ciężkiego przedmiotu nie oznacza automatycznie, że rozwinie się rwa kulszowa. Znaczenie ma stan kręgosłupa i struktur nerwowych oraz to, czy dochodzi do ich podrażnienia lub ucisku.

Rwa kulszowa a zapalenie nerwu kulszowego

Rwa kulszowa nie oznacza zapalenia nerwu kulszowego. Najczęściej objawy wiążą się z mechanicznym podrażnieniem lub uciskiem korzenia nerwowego w obrębie kręgosłupa. Podobne objawy mogą być również związane z urazem lub podrażnieniem nerwu kulszowego poza kręgosłupem, ale takie sytuacje występują rzadziej.Uciskowi może towarzyszyć miejscowa reakcja zapalna, która nasila ból i podrażnienie struktur nerwowych. Nie oznacza to jednak, że stanem zapalnym objęty jest cały nerw kulszowy.Zapalenie rwy kulszowej jest uproszczeniem, ponieważ w powstawaniu objawów znaczenie może mieć zarówno ucisk struktur nerwowych, jak i miejscowa reakcja zapalna.

Rwa kulszowa a ból lędźwiowy

Ból kręgosłupa lędźwiowego nie zawsze oznacza rwę kulszową. Przy nieswoistym bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym dolegliwości koncentrują się przede wszystkim w dolnej części pleców. W rwie bardziej charakterystyczne jest promieniowanie bólu do pośladka i kończyny dolnej.Rwa kulszowa może występować razem z bólem pleców, ale sam ból w odcinku lędźwiowym nie wystarcza do jej rozpoznania. Znaczenie mają również objawy neurologiczne, takie jak mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia czy osłabienie nogi.

Podobny ból może mieć również inne źródło, dlatego nie warto rozpoznawać rwy wyłącznie na podstawie miejsca dolegliwości. W praktyce znaczenie mają także różnice między rwą kulszową, korzonkami, lumbago i rwą udową.

Objawy alarmowe rwy kulszowej

Nie każdy silny ból oznacza stan nagły. Większe znaczenie mają nowe lub narastające objawy neurologiczne, zwłaszcza zaburzenia czucia, osłabienie nóg oraz problemy z kontrolą pęcherza lub jelit.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Szczególnie niebezpieczny jest zespół ogona końskiego, czyli ucisk korzeni nerwowych znajdujących się w dolnej części kanału kręgowego. Bez szybkiego leczenia może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwów.

Alarmujące są również poważne objawy neurologiczne występujące jednocześnie w obu nogach. Jeśli osłabienie utrudnia bezpieczne chodzenie lub prowadzenie samochodu, nie należy samodzielnie jechać po pomoc.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Szybkiej konsultacji wymaga nowe lub narastające osłabienie jednej nogi, opadanie stopy albo wyraźna utrata czucia. Oceny lekarskiej nie należy również odkładać, jeśli silny ból pojawił się po poważnym urazie.Szczególnej uwagi wymagają także gorączka lub dreszcze towarzyszące bólowi oraz choroba nowotworowa w wywiadzie. Takie objawy nie oznaczają automatycznie poważnego schorzenia, ale mogą zmieniać dalszą diagnostykę i pilność konsultacji.

Jak wygląda diagnostyka rwy kulszowej?

Diagnostyka rwy kulszowej opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu pacjenta. Lekarz zwraca uwagę na miejsce i kierunek promieniowania bólu, jego nasilenie oraz objawy neurologiczne. Sprawdza również czucie, siłę mięśniową i odruchy.Elementem badania może być test Lasègue’a. Jego wynik nie wystarcza jednak do samodzielnego potwierdzenia rwy kulszowej i powinien być oceniany razem z pozostałymi objawami.Nie każdy przypadek wymaga od razu badań obrazowych. Rezonans magnetyczny, RTG lub tomografia komputerowa są dobierane wtedy, gdy lekarz uzna, że wynik badania może mieć znaczenie dla dalszego postępowania. Sam obraz zmian w obrębie kręgosłupa nie przesądza jeszcze o przyczynie dolegliwości.

Leczenie rwy kulszowej i dalsze postępowanie

Leczenie rwy kulszowej zależy od przyczyny bólu, nasilenia objawów oraz tego, czy występują zaburzenia neurologiczne. U większości pacjentów w pierwszej kolejności stosuje się postępowanie zachowawcze. Leczenie operacyjne, czyli leczenie chirurgiczne, rozważa się tylko w określonych sytuacjach, między innymi przy poważnych deficytach neurologicznych lub innych wskazaniach stwierdzonych przez lekarza.

Rwa kulszowa – leczenie zachowawcze

Postępowanie zachowawcze może obejmować odpowiednio dobraną aktywność, leczenie farmakologiczne oraz fizjoterapię. Nie istnieje jedna metoda leczenia rwy kulszowej odpowiednia dla każdego pacjenta, ponieważ znaczenie ma zarówno przyczyna bólu, jak i aktualne objawy.Odpowiednio dobrane postępowanie ma zmniejszyć ból i ułatwić stopniowy powrót do codziennej aktywności. Przy nasilonych lub utrzymujących się dolegliwościach sposób leczenia powinien być ustalony po ocenie lekarskiej.

Leki na rwę kulszową

W leczeniu mogą być stosowane leki przeciwbólowe oraz, w określonych sytuacjach, preparaty o działaniu przeciwzapalnym. Dobór leku zależy od stanu zdrowia, innych przyjmowanych preparatów i przeciwwskazań.Zastrzyk nie jest automatycznie skuteczniejszym sposobem leczenia niż lek przyjmowany w innej postaci. O wyborze metody farmakoterapii powinny decydować wskazania medyczne, a nie samo nasilenie bólu.

Fizjoterapia i ćwiczenia na rwę kulszową

Fizjoterapia może być elementem powrotu do sprawności, ale jej zakres powinien odpowiadać przyczynie i aktualnemu nasileniu dolegliwości. Fizjoterapeuta może dobrać sposób pracy tak, aby niepotrzebnie nie nasilać objawów.Podobnie ćwiczenia na rwę kulszową nie powinny być traktowane jako jeden uniwersalny zestaw dla wszystkich. To, co jest odpowiednie dla jednej osoby, nie musi sprawdzić się przy innym mechanizmie bólu.

Domowe sposoby na rwę kulszową

Domowe sposoby na rwę kulszową mogą pomagać w łagodzeniu dolegliwości, ale nie zastępują oceny przyczyny bólu. Szczególnie przy osłabieniu nogi, zaburzeniach czucia lub innych objawach neurologicznych nie należy ograniczać postępowania wyłącznie do metod stosowanych samodzielnie.

Rwa kulszowa w szczególnych sytuacjach

Objawy przypominające rwę kulszową mogą pojawić się w różnym wieku i w różnych okolicznościach. Ciąża, starszy wiek oraz młody wiek pacjenta mogą wpływać na możliwe przyczyny bólu i sposób dalszej oceny.

Rwa kulszowa w ciąży

Ból dolnej części pleców, pośladka i nogi może występować także w ciąży, ale nie każda taka dolegliwość oznacza rwę kulszową. W tym okresie częste są również bóle związane ze zmianą obciążenia kręgosłupa, miednicy i tkanek miękkich.Rwa kulszowa w ciąży wymaga ostrożnego doboru metod leczenia, szczególnie farmakoterapii. Przy nasilonym bólu, zaburzeniach czucia lub osłabieniu nogi potrzebna jest ocena lekarska.

Rwa kulszowa u osób starszych

U osób starszych większego znaczenia nabierają zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i zwężenie kanału kręgowego, które mogą prowadzić do ucisku struktur nerwowych. Przy zwężeniu kanału kręgowego dolegliwości mogą nasilać się podczas chodzenia lub dłuższego stania i zmniejszać po odpoczynku albo zmianie pozycji.Przy wyborze dalszego postępowania trzeba uwzględnić także choroby współistniejące, sprawność pacjenta oraz przyjmowane leki.

Rwa kulszowa u dzieci i młodzieży

U dzieci i nastolatków typowa rwa kulszowa występuje rzadziej niż u dorosłych. Przepuklina krążka międzykręgowego może pojawić się również w młodym wieku, jednak ból promieniujący do nogi nie powinien być automatycznie przypisywany rwie kulszowej.Szczególnej uwagi wymaga ból, który utrzymuje się, nawraca, pojawił się po urazie albo towarzyszą mu objawy neurologiczne. W takich przypadkach ważne jest ustalenie rzeczywistej przyczyny dolegliwości.

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Z lekarzem warto skonsultować się szczególnie wtedy, gdy ból promieniujący do nogi pojawia się po raz pierwszy, jest silny lub utrudnia normalne funkcjonowanie. Oceny wymagają również dolegliwości, które nie ustępują, nasilają się albo regularnie nawracają.Konsultacji nie należy odkładać, jeśli razem z bólem pojawiają się:

• mrowienie lub drętwienie kończyny,

• zaburzenia czucia,

• osłabienie nogi lub stopy,

• coraz większe ograniczenie chodzenia i codziennej aktywności.

Teleporada z lekarzem

Teleporada może być pierwszym krokiem, jeśli chcesz omówić objawy i ustalić dalsze postępowanie. Lekarz może zapytać o miejsce bólu, sposób jego promieniowania, czas trwania dolegliwości oraz objawy neurologiczne.Jeśli leczenie farmakologiczne będzie medycznie uzasadnione, lekarz może wystawić e-receptę. Przy czasowej niezdolności do pracy możliwe jest również wystawienie zwolnienia lekarskiego.

Kiedy potrzebna jest wizyta stacjonarna?

Wizyta bezpośrednia jest potrzebna szczególnie wtedy, gdy konieczne jest badanie neurologiczne, ocena siły mięśniowej, czucia lub odruchów. Lekarz może też zdecydować o dalszej diagnostyce, jeśli obraz dolegliwości nie jest jednoznaczny.Objawy alarmowe opisane wcześniej wymagają pilnej pomocy medycznej, a nie oczekiwania na zwykłą konsultację.

Podsumowanie

Rwa kulszowa wiąże się najczęściej z podrażnieniem lub uciskiem korzeni nerwowych w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa. Charakterystyczny ból może zaczynać się w dolnej części pleców lub pośladku i promieniować do uda, łydki, stopy albo palców. Nie u każdego przebiega jednak tak samo i nie musi obejmować całej kończyny.Oprócz bólu mogą pojawić się mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia oraz osłabienie nogi. Sam ból pleców nie oznacza automatycznie rwy kulszowej. Jeśli dolegliwości są silne, nasilają się lub towarzyszą im objawy neurologiczne, warto skonsultować się z lekarzem. Objawy alarmowe, takie jak drętwienie krocza, nowe problemy z oddawaniem moczu lub stolca czy narastające osłabienie obu nóg, wymagają pilnej pomocy medycznej.

Najczęściej zadawane pytania

Ile trwa rwa kulszowa?

Gdzie boli rwa kulszowa?

Czy rwa kulszowa jest chorobą?

Czy rwa kulszowa wyjdzie na RTG?

Po czym poznać, że to rwa kulszowa?

Co przynosi ulgę przy rwie kulszowej?

Jak najszybciej wyleczyć rwę kulszową?

Czego nie wolno robić przy rwie kulszowej?

Czy przy rwie kulszowej leżeć czy chodzić?

Główne wnioski

1. Rwa kulszowa najczęściej wynika z podrażnienia lub ucisku korzenia nerwowego w dolnej części kręgosłupa.
2. Ból może promieniować od okolicy lędźwiowej lub pośladka przez udo i podudzie aż do stopy, ale nie musi obejmować całej tej drogi.
3. Oprócz bólu objawem rwy kulszowej mogą być mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia oraz osłabienie kończyny dolnej.
4. Nie każdy ból kręgosłupa lędźwiowego oznacza rwę kulszową, dlatego znaczenie ma cały obraz dolegliwości, a nie tylko ich lokalizacja.
5. Diagnostyka, leczenie i profilaktyka kolejnych epizodów zależą od przyczyny bólu, jego nasilenia oraz obecności objawów neurologicznych.
6. Drętwienie krocza, nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca oraz narastające osłabienie obu nóg wymagają pilnej oceny medycznej.