Migrena to przewlekła choroba neurologiczna, a nie zwykły ból głowy. W Polsce może dotyczyć nawet 5 milionów osób, czyli około 10% dorosłych, choć skala problemu bywa niedoszacowana. W Europie migrena należy do schorzeń najsilniej obniżających jakość życia. To zaburzenie o złożonym mechanizmie, z charakterystycznym przebiegiem i różnorodnymi objawami. W artykule wyjaśniamy, czym jest migrena, gdzie boli, jak przebiega atak oraz jak wygląda diagnostyka.
Przeczytaj także:
Czym jest migrena – definicja i charakter choroby
Migrena jest przewlekłą chorobą neurologiczną, zaliczaną do grupy pierwotnych bólów głowy. Oznacza to, że migrenowy ból głowy nie wynika z innej choroby, urazu ani zmiany strukturalnej w mózgu, lecz z zaburzeń jego funkcjonowania. Migrena charakteryzuje się napadowym występowaniem bólu, który ma zwykle charakter jednostronny, pulsujący i bywa na tyle nasilony, że uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Napady bólu głowy mogą trwać od 4 do 72 godzin i często towarzyszą im nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło, dźwięki i zapachy.
W przeciwieństwie do tego, co bywa potocznie określane jako zwykły ból głowy, migrena nie ogranicza się wyłącznie do dolegliwości bólowych. U wielu osób pojawiają się dodatkowe objawy neurologiczne, a przebieg choroby ma wyraźną strukturę fazową. Z tego powodu migrena uznawana jest za schorzenie znacząco obniżające jakość życia, zarówno w czasie napadu, jak i pomiędzy kolejnymi atakami.
Dlaczego migrena różni się od zwykłego bólu głowy
Migrena różni się od innych bólów głowy przede wszystkim mechanizmem powstawania i zespołem objawów. W napięciowym bólu głowy dominuje uczucie ucisku lub „obręczy” wokół głowy, a dolegliwości mają zwykle łagodne lub umiarkowane nasilenie. W migrenie natomiast ból głowy charakteryzuje się pulsowaniem, narastaniem podczas ruchu oraz wyraźnym wpływem na codzienną aktywność.
Istotne znaczenie mają również objawy towarzyszące. W migrenie często pojawiają się zaburzenia ze strony układu nerwowego i przewodu pokarmowego, a u części pacjentów występuje aura migrenowa. To zespół przemijających objawów neurologicznych, takich jak zaburzenia widzenia, mroczki, błyski czy drętwienie kończyn, które poprzedzają lub towarzyszą napadowi. Tych cech nie obserwuje się w przypadku większości innych pierwotnych bólów głowy.
Jak często występuje migrena i kogo dotyczy najczęściej?
Migrena należy do najczęściej występujących chorób neurologicznych. W Polsce może dotyczyć nawet około 10% dorosłej populacji, co przekłada się na kilka milionów osób. Dane epidemiologiczne wskazują, że migrena występuje częściej u kobiet, zwłaszcza w wieku produkcyjnym, choć migrena u mężczyzn również występuje i bywa niedodiagnozowana.
Choroba może pojawić się już w dzieciństwie lub okresie dojrzewania, a u wielu osób utrzymuje się przez całe życie. Część pacjentów doświadcza napadów sporadycznie, inni zmagają się z nimi regularnie. To zróżnicowanie sprawia, że rozpoznanie migreny wymaga uważnej oceny objawów i ich wpływu na funkcjonowanie chorego.
Przyczyny migreny związane z układem nerwowym i naczyniowym
Współczesna wiedza opisuje migrenę jako chorobę o mechanizmie nerwowo-naczyniowym. Oznacza to, że w jej przebiegu kluczową rolę odgrywają zaburzenia pobudliwości neuronów oraz nieprawidłowa reakcja naczyń krwionośnych w obrębie mózgu. U osób z migreną dochodzi do nadmiernej aktywacji określonych struktur nerwowych, czemu towarzyszy uwalnianie neuropeptydów, takich jak CGRP, prowadzących do stanu zapalnego w obrębie nerwów czuciowych.
Te procesy sprawiają, że bodźce, które u innych osób pozostają neutralne, u pacjentów z migreną mogą wywoływać atak silnego bólu głowy wraz z objawami towarzyszącymi. Migreny nie są do końca jednorodne – różnice w reaktywności układu nerwowego tłumaczą, dlaczego u jednych osób dominuje ból, a u innych pojawiają się przede wszystkim objawy neurologiczne.
Przyczyny pojawienia ataków migrenowych – rola genetyki
Migrena jest silnie uwarunkowana genetycznie. U większości osób cierpiących na migrenę występuje dodatni wywiad rodzinny, a ryzyko zachorowania jest wyższe, gdy choroba dotyczy rodziców lub rodzeństwa. Badania genetyczne wskazują na udział wielu genów odpowiedzialnych za regulację pracy neuronów i kanałów jonowych.
Te predyspozycje sprawiają, że układ nerwowy jest bardziej podatny na nadmierne pobudzenie. W efekcie nawet niewielkie zmiany w środowisku wewnętrznym lub zewnętrznym mogą prowadzić do wystąpienia napadu. Warto podkreślić, że dokładne przyczyny migrenowych bólów nie sprowadzają się do jednego genu ani jednego mechanizmu – to złożona interakcja czynników biologicznych i środowiskowych.
Czynniki wyzwalające ataki migreny w codziennym życiu
U wielu osób napady migreny pojawiają się w odpowiedzi na konkretne czynniki wyzwalające. Najczęściej wymienia się:
przewlekły stres,
zaburzenia snu,
nieregularne posiłki,
zmiany hormonalne.
Istotną rolę mogą odgrywać także bodźce zmysłowe, takie jak intensywne światło, hałas czy silne zapachy.
Niektóre osoby obserwują związek między migreną a określonymi produktami spożywczymi, alkoholem lub odwodnieniem. Warto zaznaczyć, że przyczyny pojawienia napadu są indywidualne i mogą się różnić nawet u tej samej osoby w różnych okresach życia. Dlatego w przypadku migreny tak duże znaczenie ma uważna obserwacja własnych objawów i okoliczności ich występowania.
Migrena epizodyczna i migrena przewlekła – kiedy ataki stają się częstsze
U większości pacjentów migrena ma postać epizodyczną, co oznacza, że napady bólu głowy występują rzadziej niż 15 dni w miesiącu. U części osób choroba może jednak z czasem przybrać postać przewlekłą. Wtedy migrena charakteryzuje się częstymi napadami, pojawiającymi się przez co najmniej 15 dni w miesiącu przez okres trzech miesięcy lub dłużej.
Migrena przewlekła często rozwija się stopniowo, na przykład w wyniku niekontrolowanego bólu, nadużywania leków przeciwbólowych lub długotrwałego narażenia na czynniki wyzwalające. Ten wariant choroby wiąże się z większym obciążeniem dla pacjenta i zwykle wymaga bardziej zaawansowanego postępowania diagnostycznego oraz leczenia profilaktycznego.
Migrena – objawy typowe i towarzyszące
Migrena objawia się nie tylko bólem głowy. To zespół dolegliwości, które mogą dotyczyć wielu układów i zmysłów, a ich nasilenie oraz konfiguracja różnią się między pacjentami. U części osób dominują objawy bólowe, u innych większym problemem okazują się nudności, nadwrażliwość na bodźce lub zaburzenia neurologiczne. Taka zmienność sprawia, że migrena bywa trudna do rozpoznania i często mylona z innymi schorzeniami.
Typowy migrenowy ból głowy ma charakter pulsujący lub tętniący, zwykle jest jednostronny i osiąga umiarkowane albo znaczne nasilenie. Napad trwa od 4 do 72 godzin i bez leczenia rzadko ustępuje samoistnie w krótkim czasie. W przeciwieństwie do zwykłego bólu głowy, migrena niemal zawsze wpływa na zdolność do normalnego funkcjonowania.
Objawy migreny ze strony przewodu pokarmowego i zmysłów
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów migreny są objawy towarzyszące, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego. Nudności występują u większości pacjentów, a u części osób pojawiają się także wymioty. Te dolegliwości mogą nasilać się wraz z bólem głowy i utrudniać przyjmowanie leków doustnych.
Równie istotna jest nadwrażliwość zmysłowa. W trakcie napadu często występuje światłowstręt, dźwiękowstręt oraz nadwrażliwość na zapachy. Nawet zwykłe bodźce, takie jak rozmowa, światło dzienne czy zapach perfum, mogą być odbierane jako nie do zniesienia. U niektórych osób pojawiają się także łzawienie, zaczerwienienie twarzy lub wodnista wydzielina z nosa, co dodatkowo komplikuje obraz kliniczny.
Objaw nasilania bólu podczas ruchu i codziennej aktywności
Cechą szczególnie pomocną w rozpoznaniu migreny jest fakt, że ból nasila się podczas zwykłej aktywności fizycznej. Wchodzenie po schodach, schylanie się, szybki marsz czy nawet zmiana pozycji ciała mogą wyraźnie zwiększać natężenie dolegliwości. Z tego powodu osoby w trakcie napadu często unikają ruchu i szukają ciemnego, cichego miejsca. Ten element odróżnia migrenę od wielu innych bólów głowy i stanowi jedno z kluczowych kryteriów diagnostycznych.
Ważne
Jeżeli ból głowy zmusza do przerwania codziennych czynności i nasila się przy wysiłku, migrena staje się jednym z głównych podejrzeń.
Objawy neurologiczne, które mogą towarzyszyć napadowi
U części pacjentów migrena wiąże się z objawami neurologicznymi, które mogą pojawiać się przed bólem, w jego trakcie lub niezależnie od niego. Należą do nich:
zawroty głowy,
uczucie dezorientacji,
trudności z koncentracją,
spowolnienie myślenia.
Niektórzy opisują wrażenie „mgły w głowie” lub problemy z doborem słów.
W trakcie napadu mogą także wystąpić zaburzenia czucia, takie jak mrowienie twarzy lub kończyn, a rzadziej przejściowe osłabienie siły mięśniowej. Objawy te mają charakter przemijający, jednak ze względu na podobieństwo do symptomów udaru zawsze wymagają uważnej oceny, zwłaszcza gdy pojawiają się po raz pierwszy.
Nietypowe objawy migreny i dlaczego bywają mylące
Migrena nie zawsze przebiega w klasyczny sposób. Nietypowe objawy migreny obejmują między innymi:
nadwrażliwość na zimno,
nadmierną potliwość,
trudności z utrzymaniem równowagi,
szumy uszne.
U niektórych osób pojawia się wrażenie statycznego szumu lub „śniegu” w polu widzenia, które nie musi być bezpośrednio powiązane z bólem.
Zdarzają się także objawy wynikające z zajęcia nerwów czaszkowych, takie jak podwójne widzenie, opadanie powieki czy zaburzenia ruchów gałek ocznych. Tego typu symptomy bywają mylące i mogą sugerować inne schorzenia neurologiczne, dlatego często wymagają różnicowania i konsultacji lekarskiej.
Migrena z aurą – czym jest aura i kiedy się pojawia
U około jednej czwartej osób migrena przebiega z aurą. Aura to zespół przemijających objawów neurologicznych, które zwykle poprzedzają ból głowy, choć mogą także wystąpić w jego trakcie lub bez następującego napadu.
Najczęściej dotyczą one wzroku i obejmują zaburzenia widzenia, takie jak:
migające punkty,
zygzaki,
mroczki migoczące,
częściowe ubytki pola widzenia.
Objawy aury mogą również dotyczyć czucia i mowy. Pojawia się wtedy drętwienie twarzy lub kończyn, trudności w wypowiadaniu słów, a rzadziej przejściowe osłabienie mięśni jednej strony ciała.
Aura zwykle narasta stopniowo i ustępuje w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Choć ma charakter odwracalny, jej nietypowy lub przedłużony przebieg zawsze wymaga oceny lekarskiej.
Przeczytaj też: Aura migrenowa – czym jest i jak ją rozpoznać?
Gdzie boli migrena – lokalizacja bólu migrenowego
Migrena najczęściej objawia się bólem zlokalizowanym jednostronnie, zwykle w okolicy skroni, czoła lub za oczodołem. Taki ból migrenowy ma charakter pulsujący albo tętniący i często osiąga znaczne nasilenie. W przeciwieństwie do zwykłego bólu głowy, dolegliwości migrenowe wyraźnie nasilają się podczas codziennych czynności, takich jak chodzenie, schylanie się czy wchodzenie po schodach.
W trakcie jednego ataku ból może stopniowo obejmować większy obszar głowy, a u części osób zdarza się, że zmienia stronę. Mimo to u większości pacjentów dominują dolegliwości po jednej stronie głowy.
U niektórych osób ból obejmuje także obszary unerwione przez nerw trójdzielny, co tłumaczy jego promieniowanie do oka, szczęki lub policzka. Taka lokalizacja bywa myląca i prowadzi do podejrzeń chorób zatok lub problemów stomatologicznych.
Ból migrenowy za oczodołem i w obrębie twarzy
Ból zlokalizowany za oczodołem jest jednym z częstszych wariantów migreny. Może sprawiać wrażenie głębokiego ucisku lub rozpierania oka, czasem promieniującego do skroni, nosa lub górnej szczęki. U części pacjentów pojawia się także łzawienie, uczucie zatkanego nosa lub niewielka wydzielina, co dodatkowo komplikuje rozpoznanie.
Tego typu dolegliwości wynikają z podrażnienia struktur nerwowych odpowiedzialnych za czucie w obrębie twarzy. Choć objawy mogą sugerować problem okulistyczny lub laryngologiczny, brak cech infekcji oraz napadowy charakter bólu przemawiają za migreną.
Migrena a napięciowy ból głowy
Migrena i napięciowy ból głowy różnią się zarówno lokalizacją, jak i charakterem dolegliwości. W migrenie ból jest najczęściej jednostronny, pulsujący i umiarkowany lub silny, a jego nasilenie rośnie podczas ruchu. Towarzyszą mu nudności oraz nadwrażliwość na bodźce zmysłowe.
Napięciowy ból głowy ma zwykle charakter obustronny i bywa opisywany jako ucisk lub obręcz wokół głowy. Dolegliwości są łagodniejsze, nie nasilają się przy aktywności fizycznej i rzadko towarzyszą im objawy ze strony przewodu pokarmowego. Te różnice pomagają odróżnić migrenę od jednego z najczęstszych typów bólu głowy.
Migrena a ból zatokowy
Migrena bywa często mylona z bólem zatok, zwłaszcza gdy dolegliwości obejmują czoło, okolice nosa lub oczodołów. W migrenie ból ma jednak charakter pulsujący i napadowy, a dodatkowo występują nudności oraz światłowstręt. Zwykle nie pojawia się gorączka ani objawy infekcji górnych dróg oddechowych.
Ból zatokowy jest zazwyczaj tępy i uciskowy, nasila się przy pochylaniu głowy lub kaszlu i często współistnieje z katarem, uczuciem zatkania nosa oraz pogorszeniem węchu. Obecność tych objawów przemawia raczej za zapaleniem zatok niż za migreną.
Jak odróżnić migrenowy ból głowy od klasterowego bólu głowy
Ból klasterowy to jeden z najsilniejszych bólów głowy, ale jego przebieg wyraźnie różni się od migreny. Dolegliwości są bardzo intensywne, piekące lub kłujące, zlokalizowane jednostronnie wokół oka i trwają zwykle od kilkunastu minut do trzech godzin. Napady często występują seriami, nierzadko w nocy, i mogą być prowokowane przez alkohol.
W przeciwieństwie do migreny ból klasterowy rzadko trwa wiele godzin i nie towarzyszą mu typowe objawy, takie jak nudności czy światłowstręt. Dominują natomiast objawy autonomiczne, w tym silne łzawienie, jednostronny katar oraz wyraźny niepokój ruchowy. Te cechy pozwalają odróżnić oba schorzenia mimo podobnej, jednostronnej lokalizacji bólu.
Atak migreny i jego przebieg – ile trwa migrena
Atak migreny ma charakter fazowy i u większości osób nie ogranicza się wyłącznie do momentu wystąpienia bólu głowy. Cały epizod może trwać od kilkunastu godzin do kilku dni, a jego przebieg bywa różny nawet u tej samej osoby. Średni czas trwania napadu szacuje się na około 18 godzin, jednak atak migreny może utrzymywać się od 4 do 72 godzin, w zależności od indywidualnych predyspozycji i zastosowanego leczenia.
U części pacjentów objawy narastają stopniowo, u innych pojawiają się gwałtownie. Zrozumienie kolejnych faz pomaga lepiej rozpoznać migrenę, odróżnić ją od innych bólów głowy i odpowiednio wcześnie zareagować.
Faza prodromalna – objawy zapowiadające napad migreny
Faza prodromalna występuje na 12–48 godzin przed bólem głowy i bywa pierwszym sygnałem nadchodzącego ataku. Objawy w tej fazie są nieswoiste i często nie kojarzą się bezpośrednio z migreną. Mogą obejmować:
zmiany nastroju,
drażliwość,
uczucie napięcia w okolicy karku i szyi,
zmęczenie,
senność lub przeciwnie – trudności z zasypianiem.
U niektórych osób pojawia się wzmożony apetyt lub niechęć do jedzenia, a także zwiększona wrażliwość na bodźce. Choć faza prodromalna nie występuje u wszystkich pacjentów, jej rozpoznanie bywa pomocne, ponieważ pozwala wcześniej przygotować się na napad lub wdrożyć leczenie.
Faza aury
Faza aury dotyczy około 25–30% osób z migreną i zwykle poprzedza ból głowy, choć może pojawić się także w jego trakcie. Aura trwa najczęściej od kilku minut do godziny i ma charakter przejściowych objawów neurologicznych.
Najczęstsze są zaburzenia widzenia, takie jak migające światła, zygzaki, mroczki lub ubytki pola widzenia. Mogą im towarzyszyć objawy czuciowe, na przykład mrowienie lub drętwienie kończyn czy twarzy, a także trudności w mówieniu. Rzadziej obserwuje się przejściowe osłabienie siły mięśniowej. Objawy aury narastają stopniowo i ustępują samoistnie, pozostawiając po sobie fazę bólu.
Faza bólu – najbardziej dotkliwa część napadu
Faza bólu jest najbardziej obciążającym elementem ataku migreny. To wtedy pojawia się pulsujący, jednostronny ból głowy, który nasila się podczas ruchu i codziennej aktywności. Ból może trwać od kilku godzin do nawet 72 godzin, jeśli nie zostanie skutecznie przerwany.
W tej fazie często występują nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. Wiele osób musi ograniczyć aktywność, a czasem całkowicie zrezygnować z pracy czy obowiązków domowych. Nasilenie objawów bywa zmienne i zależy zarówno od przebiegu choroby, jak i szybkości wdrożenia leczenia.
Faza postdromalna po napadzie migreny
Po ustąpieniu bólu u wielu pacjentów pojawia się faza postdromalna, która może trwać od kilku godzin do nawet kilku dni. W tym okresie dominują uczucie zmęczenia, osłabienie, trudności z koncentracją oraz wrażenie „pustki” lub spowolnienia psychicznego.
Choć ból głowy już nie występuje, organizm nadal dochodzi do równowagi po napadzie. Dla części osób ta faza bywa równie uciążliwa jak sam ból, zwłaszcza gdy migreny pojawiają się często.
Szczególne postacie i rodzaje migreny
Migrena nie jest jednorodnym schorzeniem. Jej przebieg, objawy i częstość napadów mogą się istotnie różnić w zależności od wieku, płci, sytuacji hormonalnej oraz indywidualnych predyspozycji neurologicznych. U części osób migrena ma klasyczny przebieg, u innych przybiera postacie rzadkie lub nietypowe, które bywają trudniejsze do rozpoznania i wymagają pogłębionej diagnostyki. Zrozumienie tych różnic pomaga lepiej interpretować objawy i dobrać odpowiednie postępowanie.
Rodzaj migreny bez aury i migrena z aurą
Najczęstszą postacią choroby jest migrena bez aury, nazywana także migreną prostą. Charakteryzuje się ona silnym, zwykle jednostronnym bólem głowy o pulsującym charakterze, któremu towarzyszą nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. W tym wariancie nie występują objawy neurologiczne poprzedzające ból.
Migrena z aurą przebiega inaczej. Oprócz bólu głowy pojawia się aura, czyli przemijające objawy neurologiczne, najczęściej w postaci zaburzeń widzenia, mrowienia kończyn lub zaburzeń mowy. Aura trwa zwykle do 60 minut i poprzedza fazę bólu, choć u niektórych osób może wystąpić także bez następującego napadu.
Migrena hemiplegiczna
Migrena hemiplegiczna to rzadka, zwykle dziedziczna postać choroby. W jej przebiegu, oprócz typowych objawów migrenowych, pojawia się przejściowe porażenie lub znaczne osłabienie mięśni jednej strony ciała. Objawy te mogą przypominać udar mózgu, dlatego każdy pierwszy napad wymaga pilnej diagnostyki neurologicznej. Porażenie ustępuje samoistnie, ale może utrzymywać się dłużej niż typowa aura.
Migrena siatkówkowa, migrena oczna – zaburzenia widzenia
Migrena siatkówkowa, określana potocznie jako migrena oczna, jest bardzo rzadką postacią choroby. Objawia się przemijającą utratą widzenia lub znacznym pogorszeniem widzenia w jednym oku, często w postaci mroczków lub zasłony w polu widzenia. Objawy te mają charakter odwracalny, ale zawsze wymagają różnicowania z innymi chorobami okulistycznymi i naczyniowymi. Przyczyny migreny ocznej wiążą się z przejściowym zaburzeniem przepływu krwi w obrębie siatkówki.
Migrena podstawna
Migrena podstawna, nazywana również migreną z aurą pnia mózgu, charakteryzuje się objawami wynikającymi z przejściowych zaburzeń funkcji struktur pnia mózgu. Występują w niej:
zawroty głowy,
zaburzenia równowagi,
podwójne widzenie,
trudności z koordynacją ruchów,
niewyraźna mowa.
W przeciwieństwie do migreny hemiplegicznej nie dochodzi do osłabienia kończyn. Objawy te mogą być niepokojące, ale mają charakter przemijający.
Migrena brzuszna – napady bólu bez bólu głowy
Migrena brzuszna występuje głównie u dzieci, najczęściej w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Zamiast bólu głowy dominują nawracające napady bólu brzucha, którym towarzyszą nudności, wymioty, bladość skóry i nadwrażliwość na światło. Dolegliwości pojawiają się napadowo i ustępują samoistnie lub po odpoczynku. U wielu dzieci migrena brzuszna z czasem przekształca się w klasyczną migrenę wieku dorosłego.
Przeczytaj też: Migrena brzuszna – objawy, przyczyny i skuteczne leczenie
Migrena miesiączkowa
Migrena miesiączkowa jest ściśle związana z cyklem hormonalnym. Napady pojawiają się zwykle od dwóch dni przed do dwóch dni po rozpoczęciu krwawienia miesiączkowego i są wyzwalane przez gwałtowny spadek poziomu estrogenów. Ból ma charakter pulsujący, trwa od 4 do 72 godzin i często bywa bardziej nasilony niż w innych okresach cyklu. Wyróżnia się postać czystą, występującą wyłącznie okołomiesiączkowo, oraz postać związaną, gdy napady pojawiają się także w innych fazach cyklu.
Przeczytaj też: Migrena miesiączkowa – jak radzić sobie z bólem podczas okresu?
Migrena w ciąży – jak zmienia się przebieg choroby
Przebieg migreny w ciąży bywa zmienny. U części kobiet, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, migrena może się nasilać, natomiast u wielu pacjentek dochodzi do jej złagodzenia lub całkowitego ustąpienia w kolejnych miesiącach. Zmiany te wiążą się ze stabilizacją gospodarki hormonalnej.
Migrena z aurą w ciąży wymaga szczególnej uwagi, ponieważ wiąże się z nieco wyższym ryzykiem powikłań naczyniowych. Każda ciężarna z nasilonymi lub nietypowymi objawami powinna pozostawać pod opieką lekarza.
Przeczytaj też: Migrena w ciąży – bezpieczne metody łagodzenia dolegliwości
Migrena dziecięca
Migrena u dzieci często ma inny obraz niż u dorosłych. Ból bywa obustronny, krótszy i trudniejszy do zlokalizowania, a objawy towarzyszące, takie jak nudności, wymioty czy nadwrażliwość na bodźce, mogą dominować nad samym bólem głowy. U młodszych dzieci częściej obserwuje się nietypowe postacie, takie jak migrena brzuszna czy napadowe zawroty głowy.
Migrena przewlekła i migrena powikłana
Migrena przewlekła rozpoznawana jest wtedy, gdy bóle głowy występują co najmniej 15 dni w miesiącu przez okres trzech miesięcy, a przynajmniej część z nich ma charakter migrenowy. Ten wariant choroby wiąże się z dużym obciążeniem dla pacjenta i często współistnieje z nadużywaniem leków przeciwbólowych.
Migrena powikłana to określenie stosowane w sytuacjach, gdy objawy neurologiczne utrzymują się dłużej niż typowa aura lub prowadzą do trwałych deficytów. Ze względu na podobieństwo do udaru mózgu takie przypadki zawsze wymagają pilnej diagnostyki i opieki specjalistycznej.
Przeczytaj też: Rodzaje migreny – przegląd najważniejszych typów i objawów
Diagnostyka i czerwone flagi – kiedy ból głowy wymaga pilnej pomocy
Gdy objawy zaczynają się zmieniać, napady stają się częstsze albo do bólu dołączają symptomy neurologiczne, warto potraktować diagnostykę jako element bezpieczeństwa – nie po to, by „szukać najgorszego”, tylko by potwierdzić rozpoznanie migreny i wykluczyć inne przyczyny bólu.
Rozpoznanie migreny zwykle nie opiera się na jednym badaniu. Kluczowy jest wywiad lekarski i badanie neurologiczne. Lekarz pyta m.in. o takie kwestie jak:
jak ból głowy się zaczyna,
gdzie jest zlokalizowany,
ile trwa migrena,
czy ból ma pulsujący charakter,
czy nasila się przy ruchu
jakie są objawy towarzyszące (nudności, wymioty, światłowstręt, dźwiękowstręt, nadwrażliwość na zapachy).
Takie dane pozwalają dopasować objawy do kryteriów rozpoznania migreny opisanych w Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy.
Dobrą praktyką jest prowadzenie krótkich notatek: data napadu, czas trwania, siła bólu, objawy ataku, możliwe wyzwalacze i zastosowane leki. Taki dziennik objawów ułatwia decyzję, czy potrzebne jest leczenie doraźne, leczenie profilaktyczne albo zmiana strategii.
Rozpoznanie migreny a badania obrazowe
Badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) czy tomografia komputerowa (TK), mają w diagnostyce migreny konkretne zadanie: pomóc wykluczyć inne przyczyny bólu, gdy coś w przebiegu jest nietypowe. Przy klasycznym obrazie migreny badania obrazowe nie są rutynowo potrzebne.
Lekarz może rozważyć MRI lub TK szczególnie wtedy, gdy:
to pierwszy w życiu napad o dużym nasileniu,
pojawiają się nowe, nietypowe objawy neurologiczne,
ból zmienia charakter, lokalizację albo dynamikę,
występują odchylenia w badaniu neurologicznym,
pacjent ma dodatkowe czynniki ryzyka (np. choroby naczyniowe) lub ciąża i objawy budzą wątpliwości.
Czasem w diagnostyce przydają się również badania laboratoryjne – na przykład ocena funkcji tarczycy lub hormonów, jeśli obraz kliniczny sugeruje, że ból głowy może mieć inne tło niż migrena.
Czerwone flagi w bólu głowy – kiedy natychmiast zgłosić się do lekarza
Nie każdy silny ból głowy oznacza coś groźnego, ale są sytuacje, w których potrzebna jest pilna ocena. Czerwone flagi to objawy, które mogą wskazywać na poważne przyczyny bólu i wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej lub wezwania pomocy.
Do sygnałów alarmowych należą:
Nagły, najsilniejszy ból głowy w życiu, opisywany jako „ból jak uderzenie pioruna”.
Nowe objawy neurologiczne: osłabienie lub niedowład jednej strony ciała.
Zaburzenia mowy: trudność w mówieniu, rozumieniu, bełkotliwa mowa.
Asymetria twarzy: opadanie kącika ust, podejrzenie porażenia nerwów.
Utrata widzenia w jednym oku lub inne ciężkie zaburzenia wzroku.
Drgawki lub utrata przytomności.
Gorączka z objawami ogólnymi (np. sztywność karku, bóle mięśni, silne rozbicie).
Pierwszy w życiu ból głowy po 40. roku życia lub wyraźna zmiana dotychczasowego wzorca napadów.
Aura trwająca dłużej niż 60 minut albo aura o nietypowym przebiegu.
Stan migrenowy, czyli ból trwający ponad 72 godziny bez poprawy.
Objawy, które mogą sugerować udar, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub inne ostre stany neurologiczne.
Szczególną ostrożność warto zachować w ciąży – jeśli migrena w ciąży pojawia się pierwszy raz lub jej przebieg jest nietypowy, lepiej skonsultować to szybciej, nawet jeśli wcześniej migrena miała podobny charakter.
Teleporada w diagnostyce migreny i dalszym postępowaniu
Teleporada często dobrze sprawdza się jako pierwszy krok, zwłaszcza gdy napady bólu głowy nawracają i chcesz uporządkować objawy. Konsultacja online pozwala lekarzowi zebrać dokładny wywiad, omówić możliwe rozpoznanie migreny, zaplanować diagnostykę i ustalić strategię postępowania.
Podczas teleporady lekarz może:
pomóc ocenić, czy obraz pasuje do migreny, czy wymaga pilnego różnicowania,
omówić schemat leczenia doraźnego i zasady bezpiecznego stosowania leków,
zaproponować leczenie profilaktyczne, gdy napady są częste lub bardzo obciążające,
wystawić e-receptę, a w uzasadnionych sytuacjach również zwolnienie,
zlecić lub zasugerować badania oraz dalszą konsultację stacjonarną, jeśli potrzebne jest badanie neurologiczne na żywo lub diagnostyka obrazowa.
Jeśli napad jest w toku i objawy są typowe, teleporada bywa realnym wsparciem – pomaga szybko dobrać leczenie ataku i ustalić plan na kolejne tygodnie, zamiast działać metodą prób i błędów.
Leczenie migreny i profilaktyka
Migrena rzadko mija sama w sposób, który pozwala normalnie funkcjonować. Dobrze dobrane leczenie skraca napad, zmniejsza nasilenie objawów i ogranicza ryzyko, że ataki migrenowe zaczną pojawiać się częściej. Postępowanie zwykle obejmuje dwa filary: leczenie doraźne (na czas napadu) oraz leczenie profilaktyczne (żeby napady były rzadsze i lżejsze). Wybór metody zależy od tego, jak często występują napady bólu głowy, jak silny jest ból i jakie są objawy towarzyszące.
W praktyce plan leczenia układa się wspólnie z lekarzem – najczęściej z neurologiem, a na początku często także w ramach konsultacji internistycznej lub teleporady. W razie potrzeby lekarz może zlecić badania, ocenić przeciwwskazania i dopasować leki do Twojej sytuacji zdrowotnej.
Umów teleporadę z lekarzem
Oszczędź czas i zadbaj o swoje zdrowie bez wychodzenia z domu. Porozmawiaj z lekarzem przez telefon, otrzymaj diagnozę i zalecenia – szybko i bezpiecznie.
Leczenie migreny w trakcie napadu
Leczenie doraźne ma przerwać napad lub przynajmniej wyraźnie zmniejszyć ból i objawy. Najlepszy efekt daje przyjęcie leku możliwie wcześnie, gdy pojawiają się pierwsze objawy napadu, zanim ból osiągnie maksimum.
Najczęściej stosuje się:
niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen, naproksen czy ketoprofen – działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie,
paracetamol – szczególnie gdy NLPZ są przeciwwskazane,
tryptany (np. sumatryptan) – leki, które działają najlepiej u części pacjentów, gdy zostaną zastosowane szybko,
pochodne alkaloidów sporyszu (np. ergotamina) – obecnie rzadziej, zwykle w wybranych przypadkach i pod kontrolą lekarza.
Jeżeli w napadzie dominują nudności lub wymioty, lekarz może zalecić lek przeciwwymiotny. To często poprawia komfort i ułatwia wchłanianie leków przeciwbólowych. Warto też pamiętać, że zbyt częste przyjmowanie leków doraźnych może prowadzić do nasilenia problemu i przewlekłych bólów głowy związanych z nadużywaniem leków.
Jeśli ból utrzymuje się ponad 72 godziny lub nie reaguje na leczenie, może to sugerować stan migrenowy i wymaga pilnej konsultacji.
Metody leczenia migreny stosowane profilaktycznie
Leczenie profilaktyczne rozważa się wtedy, gdy napady bólu głowy są częste, długie, wyjątkowo obciążające albo słabo reagują na leczenie doraźne. Celem nie jest „wyłączenie” migreny z dnia na dzień, tylko stopniowe zmniejszenie częstości napadów, ich siły i czasu trwania.
W profilaktyce wykorzystuje się m.in.:
beta-blokery,
wybrane leki przeciwpadaczkowe,
niektóre leki przeciwdepresyjne,
nowoczesne terapie ukierunkowane na CGRP: przeciwciała monoklonalne (np. erenumab, fremanezumab, galcanezumab),
toksynę botulinową w migrenie przewlekłej,
techniki neurostymulacyjne w wybranych przypadkach.
Dobór leczenia profilaktycznego wymaga uwzględnienia chorób współistniejących, planów ciążowych, wieku i tolerancji leków. Efekt ocenia się zwykle po kilku tygodniach lub miesiącach, na podstawie dziennika napadów.
Przeczytaj też: Tabletki na migrenę – które leki wybrać i jak je stosować?
Niefarmakologiczne metody leczenia migreny
Metody niefarmakologiczne są ważnym uzupełnieniem leczenia, szczególnie gdy napady wiążą się ze stresem, nieregularnym snem lub napięciem mięśniowym. Sprawdzają się też u osób, które nie mogą stosować części leków albo chcą ograniczyć ich użycie.
Najczęściej wykorzystywane podejścia to:
terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz edukacja w zakresie radzenia sobie ze stresem,
techniki relaksacyjne – trening oddechowy, medytacja, mindfulness, joga,
biofeedback – nauka kontroli reakcji fizjologicznych, które mogą wpływać na ból,
akupunktura – u części pacjentów zmniejsza częstość napadów,
masaż i praca z napięciem w obrębie karku i obręczy barkowej.
W migrenie w ciąży szczególnie często wybiera się właśnie bezpieczne metody niefarmakologiczne, takie jak akupresura, masaże czy wsparcie psychologiczne, bo zakres leków jest wtedy bardziej ograniczony.
Przeczytaj też: Leczenie migreny – dostępne metody i przebieg terapii
Profilaktyka migreny w codziennym życiu
Profilaktyka migreny nie polega na idealnym stylu życia, tylko na ograniczaniu tego, co realnie zwiększa ryzyko napadu. Najczęściej kluczowe znaczenie mają: sen, regularne jedzenie, nawodnienie i zarządzanie stresem. U wielu osób pomaga także zmniejszenie ekspozycji na silne bodźce, takie jak intensywne światło, hałas czy wybrane zapachy.
W codziennym funkcjonowaniu szczególnie przydatne są:
stałe pory snu i wstawania,
regularne posiłki, bez długich przerw,
odpowiednie nawodnienie,
umiarkowana aktywność fizyczna dopasowana do możliwości,
identyfikacja wyzwalaczy na podstawie dziennika objawów.
Jeśli napady bólu głowy wiążą się z konkretnymi sytuacjami (np. okres okołomiesiączkowy, praca zmianowa, stres w pracy), lekarz może zaproponować rozwiązania celowane, łączące leczenie i profilaktykę.
Migrena a praca – kiedy możliwe jest L4
Migrena może czasowo uniemożliwiać pracę, szczególnie gdy pojawia się silny ból głowy, nudności, światłowstręt albo zaburzenia widzenia. W takich sytuacjach wykonywanie obowiązków bywa nie tylko trudne, ale czasem niebezpieczne, zwłaszcza w zawodach wymagających koncentracji, precyzji lub prowadzenia pojazdów. Jeśli objawy są na tyle nasilone, że nie jesteś w stanie pracować, lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie.
Długość L4 zależy od przebiegu choroby i nasilenia napadów. Przy migrenie epizodycznej zwolnienie bywa krótkie, a przy migrenie przewlekłej może pojawiać się częściej. W praktyce pomocne jest udokumentowanie napadów w dzienniku oraz opis, jak objawy wpływają na funkcjonowanie. Takie informacje ułatwiają lekarzowi decyzję i dobór leczenia, które ma zmniejszyć liczbę napadów w przyszłości.
Podsumowanie
Migrena jest chorobą neurologiczną o złożonym przebiegu, która dotyka miliony osób i istotnie wpływa na codzienne funkcjonowanie. Jej istotą są napadowe bóle głowy, najczęściej jednostronne, o charakterze pulsującego bólu głowy, którym towarzyszą objawy ze strony układu nerwowego i zmysłów. U części pacjentów pojawiają się objawy aury migrenowej, a inni już na etapie poprzedzającym napad odczuwają objawy zwiastunowe, pozwalające przewidzieć atak. Obraz choroby bywa zmienny, dlatego migrena często sprawia trudności diagnostyczne i bywa mylona z innymi bólami głowy. Kluczowe znaczenie ma zrozumienie mechanizmu choroby oraz indywidualnych wyzwalaczy, ponieważ dostępne sposoby leczenia migreny obejmują zarówno przerywanie napadu, jak i działania profilaktyczne, które mogą realnie zmniejszyć częstość i nasilenie dolegliwości.
Najczęściej zadawane pytania
Główne wnioski
- Migrena dotyka dużej części populacji i jest jedną z najczęstszych przyczyn obniżenia jakości życia u osób z nawracającymi bólami głowy.
- Migrena jest chorobą przewlekłą, o napadowym przebiegu, która wymaga długofalowego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
- Nie każdy ból głowy to migrena, dlatego samo występowanie bólu głowy nie wystarcza do postawienia rozpoznania.
- Charakterystyczne objawy i sposoby leczenia migreny odróżniają ją od innych pierwotnych bólów głowy i powinny być oceniane całościowo.
- Leczenie migreny polega zarówno na przerywaniu napadu, jak i na działaniach profilaktycznych zmniejszających częstość ataków.
- Zalecenia ekspertów Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy podkreślają znaczenie wywiadu, obserwacji objawów i indywidualnego doboru terapii.
- Uważna ocena występowania bólu głowy oraz objawów towarzyszących pozwala szybciej wdrożyć skuteczne leczenie i uniknąć powikłań.
